Dzisiaj prezentujemy tekst sprawozdania starosty powiatowego Janusza Srzednickiego kierowanego w początkowym okresie do płka Jakuba Prawina pełniącego funkcję Pełnomocnika Rządu RP na Okręg Mazurski (od 23 maja 1945 r. pierwszy wojewoda olsztyński). Dokument ten obrazuje z jak wieloma trudnościami przyszło mierzyć się przedstawicielom polskiej administracji w pierwszych miesiącach swojej działalności. Trudności aprowizacyjne, złe warunki higieniczne połączone z brakiem lekarza w powiecie czy trudności wynikające z rabunkowej działalności żołnierzy sowieckich, to tylko niektóre z licznych problemów o których możemy poniżej przeczytać. W publikowanym sprawozdaniu zachowaliśmy oryginalną pisownię wielkich liter, miejscowości oraz interpunkcję, dokonując poprawy wyłącznie błędów ortograficznych. W kilku miejscach dodaliśmy dodatkowo nawiasy kwadratowe w których umieściliśmy współczesne nazwy miejscowości lub nasze adnotacje poprawiające zrozumienie wypowiedzi. Dokument pochodzi z Archiwum Państwowego w Suwałkach Oddział w Ełku.

Starostwo Powiatowe
w Olecku

 

Sprawozdanie organizacyjne
za czas od 26 kwietnia do 27 czerwca 1945 roku

 

1. Organizacja Starostwa
Zostały obsadzone, prócz referatów podanych w sprawozdaniu z dnia 26 kwietnia, referat Finansowy i referat Oświaty, Kultury i Sztuki oraz Propagandy, a zniesiony został w myśl statutu z dnia 5.5.45 referat Administracyjno-Prawny. Prace, które referat ten wykonywał częściowo przejął referat Ogólno-Organizacyjny i referat Polityczno-Społeczny.
Nadmieniam, że referat Polityczno-Społeczny specjalnego referenta dotychczas nie posiada i sprawy tego referatu są czasowo prowadzone przez Ob. Vicestarostę. W związku z tym uprasza się o przysłanie odpowiedniego (partyjnego) pracownika na obsadzenie tego referatu.
Ponieważ referat Rolny do chwili obecnej prowadzony jest przez referat z Referentem Finansowego [referenta z referatu Finansowego], koniecznym jest obsadzenie referatu Rolnego przez wykwalifikowanego pracownika. Ze względu na zbliżające się żniwa sprawa ta jest b. pilna.
Poza tym donosi się, że dotychczas nie posiadamy lekarza powiatowego, który zająłby się zorganizowaniem się służby zdrowia i referatu Opieki Społecznej. Obsadzenie tego stanowiska jest nieodzowne, biorąc pod uwagę fakt, że dotychczas jesteśmy pozbawieni pomocy lekarskiej i mieliśmy trzy wypadki w gronie naszych pracowników zachorowania na dyfteryt.
W myśl statutu do obsadzonego już poprzednio referatu Aprowizacyjnego został dołączony referat Przemysłu i Handlu. Referentem jest Ob. Wilczyński z zawodu elektrotechnikiem, z tym że do spraw aprowizacyjnych posiada podreferenta Ob. Strzałkowskiego.
W związku z tym, że osadnictwo prowadzi referat Rolny Starostwo Powiatowe upraszamy o przysłanie Komisarza Ziemskiego z odpowiednim etatem pracowników, dla uporządkowania spraw związanych z osadnikami już osiedlonymi, jak również dla dalszego prowadzenia w myśl obowiązujących przepisów spraw osadnictwa.
2. Organizacja Powiatu
a) Gminy wiejskie
Z gmin wiejskich zostały zorganizowane 6 gmin, a mianowicie: gm. Borawskie, gm. Wieliczka, gm. Mieruniszki z siedzibą w Kowalach, gm. Swietowo [Świętajno] z siedzibą w Gizen [Giże] i gm. Wiezowo [Wężewo] z siedzibą w Sokółce i gm. Dunejki.
Gmina miejska jest jeszcze nie zorganizowana, ale z powodu niedostatecznego zaludnienia miasta i peryferii do organizacji przystąpić jeszcze za wcześnie. Tymczasowe prace związane z administracją miejską wykonywuje Starostwo Powiatowe.
b) Milicja Ob.
Milicji Ob. pow. Olecko zupełnie nie posiada. Wobec konieczności zabezpieczenia mienia państwowego Starostwo przystąpiło do zorganizowania na własną rękę straży. Ob. Straż liczy 8-miu ludzi, których przekazała nam Komendantura Wojenna. Są to Polacy wracający z Niemczech, którzy czasowo byli zatrudnieni jako milicja w Komendanturze Wojennej.
Największą trudnością w zorganizowaniu Straży Ob. jest brak broni. W związku z tym uprasza się o przysłanie Milicji Ob. z bronią, albo przynajmniej o przydzielenie broni w ilości 50-ciu karabinów.
W związku z tym, że pow. Olecko jest powiatem granicznym odbywa się masowy wywóz mienia państwowego i przydział milicji lub broni dla Straży Ob. jest sprawą niezwykle ważną i pilna.
c) Aprowizacja i majątki państwowe
W związku z trudnościami aprowizacyjnymi Starostwo przystąpiło do zorganizowania majątku państwowego w Gordejkach. Do pracy w tym majątku używało się ludzi i koni szarwarkowych. Obecnie używa się zatrzymanych na szabrowaniu.
Praca związana z siewem wiosennym dobiega końca i zostanie pomyślnie rozwiązana. Największym brakiem jest nieposiadanie krów, które by umożliwiły żywienie ludzi w majątku zatrudnionych na dalszy okres, kiedy z pomocy szabrowników nie będzie można korzystać, oraz brak koni roboczych.
Prosimy przeto o jak najszybszy przydział możliwego inwentarza żywego. Komunikujemy, że na majątku pracuje traktor i potrzeba 10 beczek ropy.
Co do aprowizacji komunikuje się, że na terenie powiatu posiadamy dostateczną ilość kartofli, zboża i nabiału. Nie posiadamy natomiast tłuszczów zwierzęcych (oprócz masła), mięsa, cukru, mydła, zapałek, nafty. O przydział wymienionych artykułów prosimy.
d) Przemysł, Handel i Spółdzielnie
Z zakładów przemysłowych mamy tylko odremontowane i uruchomione 4-y młyny: 1) w Jaworkach 2) Nowy Młan [Młyn] 3) Szczedranki [Sedranki] 4) Babki.
Poza tym wszelkie inne zakłady przemysłowe z powodu całkowitego lub częściowego zniszczenia są nieczynne.
Ze względu na brak studzien i co za tym idzie czystej wody, planuje się uruchomienie w samym mieście Olecko wodociągu, który uległ w [brak wpisanych cyfr] % zniszczeniu. Obecnie jest w toku praca związana z wytworzeniem energii elektrycznej.
Jeżeli chodzi o handel i spółdzielnie w ogóle w powiecie nie istnieją. Rozwój wolnego handlu hamowany jest przez konfiskatę każdego produktu i towaru, który by był na jakiejkolwiek drodze spotkany przez władze sowieckie i poszczególnych żołnierzy sowieckich. Zaś spółdzielczość nie może rozwijać się z powodu braku środków transportowych.
e) Komunikacja i środki lokomocji
Z powodu braku środków kontaktu ze światem zewnętrznym nie posiadamy. Jedynymi środkami lokomocji są tu tylko konie. Usiłowania nasze w kierunku uruchomienia pojazdów mechanicznych spotykają wielkie trudności. Jedyny motocykl wyremontowany z zebranych części, został nam przez władze sowieckie zabrany. Prosimy przeto o przysłanie nam jakichkolwiek pojazdów mechanicznych, przynajmniej pozwolenia na uruchomienie i korzystanie z 2-ch motocykli i 2-ch samochodów.
f) Rybołówstwo
W myśl zarządzenia Wydz. Ryb. Urzędu Woj. zbierane są dane do tych [dot.] gospodarki rybnej i po otrzymaniu tych danych z Urzędów Gminnych skompletowany materiał zostanie przesłany do Urzędu Woj. Brak szczegółowej instrukcji uniemożliwia natychmiastowe zagospodarowanie jezior w sensie wydzierżawienia ich wykwalifikowanym rybakom. Komunikujemy, że ryby są głuszone materiałem wybuchowym przez żołnierzy sowieckich.
g) Rejestracja ludności
Na podstawie rejestracji ludności prowadzonej przez referat Polityczno-Społeczny komunikujemy, że w dniu 27-go czerwca stan ludności jest następujący:
Polacy: Rodz. 1299 pow.
Osób 6279
Niemcy: Rodz. 93 pow.
Osób 168
Polacy: Rodz. 46 miasto
Osób 96
Niemcy: Rodz. 20 miasto
Osób 33
Co do innych zagadnień dotyczących stanu zasiewów, inwentarza żywego i martwego, ilości zniszczenia majątków i osiedli na razie nie jesteśmy w stanie podać. Dane te przedstawimy dodatkowo po zebraniu odpowiedniego materiału.

 

Starosta Powiatowy
[podpis nieczytelny]